“Teatri është fjala, është mendimi — ka mbajtur veten gjallë për shekuj, duke mbijetuar përmes filozofisë së veprës.” Kështu më u paraqit piktori, skenografi dhe profesori Agim Zajmi në një intervistë në vitin 2009. Ai vazhdoi: “Teatri mund të bëhet i bukur edhe me gjëra të thjeshta, kur e do. Teatri është shtëpia ime.”
Kampi i largimit të artistit u rindez më 3 nëntor 2013 (dhjetë vjet më parë sot), kur ai kaloi përtej, duke lënë pas një kujtim që gjithmonë e kam gjetur të vështirë ta ndaj nga Artist, Njeriu dhe Qytetari. Kam shkruar më parë për miqësinë e tij të ngushtë me babanë tim, Skënder Selimi — bashkëpunëtorë në skenografi dhe dizajn kostumesh, të ngjashëm por me argumente kontrastuese, frymëzues dhe pasionantë, kuriozë dhe të përkushtuar thellësisht ndaj artit shqiptar. Ai mbeti një sfidues deri në momentin kur u ngjit në skenë në moshën shtatëdhjetë vjeç për të realizuar një ëndërr të gjatë krijuese: baleti “Sheherazade”, risjellë spektakularisht në skenën e Teatrit Kombëtar të Operës dhe Baletit. Atëherë ai mori duartrokitje të bubullimshme, duke ndjerë vërtet se ishte në shtëpinë e tij.
Si ndërtojmë një shtëpi? Si e ngejmë dhe si e mbrojmë?
Nuk mund t’i bëj këto pyetje tani Profesor Gimit, por besoj se e di përgjigjen — ai e la të ngulitur në themelet e skenografisë moderne shqiptare, përmes një kontributi prej mbi 300 skenografish. Bashkëpunimi i tij më frytdhënës ishte me regjisorin Pirro Mani, me të cilin krijoi mbi 40 produksione. Skenografia e tij lironte skenën nga barra e objekteve përshkruese; ajo krijonte dizajne që lindnin dhe vdisnin në skenë; përqafoi konventën teatrale dhe ndërtoi një gjuhë të veçantë skenografike që merrte jetë përmes bashkësisë së autorit, regjisorit dhe aktorit. Ai besonte fort se “teatri është një art kolektiv.”
“Duhet të jesh 50% regjisor për të mbetur 100% skenograf — dhe anasjelltas.”
Ai e demonstroi këtë bindje në produksionin “Pamje nga ura” në vitin 2009, kur një skenë e zbrazët filloi të “dridhej” nën peshën e mendimit, urtësisë, çlirimit dhe kërkimit krijues të një skenografi 71-vjeçar. Agim Zajmi ndërtoi “shtëpinë” e tij në Teatrin Kombëtar të Shqipërisë në Tiranë, duke kontribuar gjithashtu në teatrot kombëtare të Prishtinës (Kosovë), Shkupit (Maqedoni e Veriut) dhe Malit të Zi. Ai shërbeu si Dekan dhe Profesor në Akademinë e Arteve në Tiranë. Shumica e veprave shqiptare dhe ndërkombëtare të vënë në skenë në Teatrin Kombëtar mbajnë vulën krijuese të piktorit dhe skenografit të talentuar Agim Zajmi.
Ai gjithashtu bëri një kontribut të paçmuar në dizajnin e kostumeve. Si njohës i thellë i etnografisë shqiptare, ai solli jo vetëm ambiente në skenë, por edhe veshje dhe detaje të ndërlikuara që mbushnin hapësirën me autenticitet, duke paraqitur jetën shqiptare me realizëm të spikatur. “Për Agim Zajmin, krijimtaria është lumturi,” deklaroi regjisorja Drita Agolli. Aktori legjendar shqiptar Naim Frashëri e përshkroi atë si “Mjeshtër i Teatrit”, ndërsa Sandër Prosi lavdëroi punën e tij duke thënë: “Skenografitë e tij janë unaza të arta.”
Prandaj, besoj se Artisti mbajti “Shtëpinë” gjallë përmes personalitetit të tij unik dhe talentit multidimensional — cilësi që i mundësuan të eksploronte thellësisht dhe të na udhëhiqte përmes laboratorit krijues të poetit të skenës, duke zbuluar, si askush më parë, magjinë dhe sekretet e artit skenografik. Kjo është arsyeja pse artisti dhe profesori Gazmend Leka e përcaktoi atë si “pikë kyçe në skenografinë shqiptare.” Si profesor në Akademinë e Arteve në Tiranë, për dekada Agim Zajmi përgatiti brezat e ardhshëm të piktorëve me durim dhe thjeshtësi, që e karakterizonin atë. Si piktor, ekspozoi veprat e tij në Francë, Itali, Angli, Greqi, Turqi, Austri dhe më gjerë.
Si mjeshtër i ngjyrës në pikturën në lehtësi, ai krijoi peizazhe të shumta, kompozime dhe portrete, ndër të cilat spikasin: “Vallja Shqiptare,” “Fushë-Kosovë,” “Qielli Shqiptar Qan,” “Zana Malore,” “Për Luftën në Kosovë,” “Portret i një Gruaje,” “Gruaja Kosovare,” “Emigrimi” dhe të tjera.
Si një vendas i Pejës, Agim Zajmi trajtoi me emocion të thellë temën që i qëndronte më pranë zemrës — Kosovën. Si skenograf, ai mori pjesë në shumë festivale ndërkombëtare teatrore dhe ishte fitues i shumë çmimeve kombëtare në pikturë dhe skenografi. Në vitin 1975, iu akordua titulli “Artist i Merituar”; në 1991, u nderua si “Piktor i Popullit”; dhe në 1995, mori titullin Profesor. Shërbeu si Dekan i Fakultetit të Arteve të Bukura dhe më pas si profesor në Akademinë e Arteve. Ai ishte gjithashtu President i Shoqatës Kombëtare të Artistëve Figurativë, me bazë në Tiranë.
Nuk mund të përmbledh plotësisht gjithë jetën e tij artistike, por e di se ajo është dhe mbetet “në shtëpi” — në kujtimin e të gjithë atyre që jetuan në kohën e Artistit Agim Zajmi. Faleminderit, Profesor Zajmi, për kontributin tuaj në skenografi, dizajn kostumesh dhe ekspozita të mbushura me ngjyra dhe ide.
Faleminderit për lidhjen që ndanit me babanë tim — si miq, artistë dhe krijues — të bashkuar deri në fund.
Tani jeni së bashku në qiell.
Faleminderit, Mjeshtër, për Artin, për Qytetarin, për Edukatorin — faleminderit për gjithçka që na dhatë.
4 Nëntor 2023, KultPlus.com
