Kjo intervistë u botua fillimisht më https://www.kinematografia-shqiptare-sporti.com 2 nëntor 2021.
Në këtë bisedë, Piktori i Popullit Agim Zajmi ndan reflektime mbi teatrin, skenografinë dhe përvojën e tij shumëvjeçare si artist dhe pedagog.
Mësoni më shumë rreth Agim Zajmit në biografinë e tij.
Teatri është shtëpia ime
Intervistë e vitit 2009
Ai ka punuar si skenograf në skenat e teatrit, ku projekti i tij i fundit është skenografia e shfaqjes premierë “Pamje nga Ura”. Për të, teatri është më shumë se vetë jeta. Ai bashkëpunoi me shumë regjisorë, ku la gjurmë të pashlyeshme si skenograf në skenat e teatrit. Edhe pse i vjen keq që vitet kanë kaluar dhe ndoshta e kanë lodhur pak në profesionin e tij, ai prapë thotë se teatri është shtëpia e tij.
Agim Zajmi lindi në Tiranë më 28 nëntor 1936. Studimet e larta për pikturë dhe skenografi i përfundoi në vitin 1961 në Shën Petersburg të Rusisë. Që nga viti 1961 punon si skenograf në Teatrin e Operas dhe Baletit, punon gjithashtu në Teatrin Kombëtar në Tiranë dhe herë pas here edhe në Teatrin e Shkupit dhe të Kosovës. Në vitin 1978 u emërua profesor në Akademinë e Arteve në Tiranë. Ka prezantuar pikturat e tij në shumë vende të botës si Francë, Itali, Egjipt, Angli, etj.
Veprat e tij në pikturë janë në koleksionin e Galerisë së Arteve, por ato janë të shpërndara edhe në vende të ndryshme të botës. Si skenograf, ai ka marrë pjesë në shumë festivale ndërkombëtare teatri. Është fitues i shumë çmimeve kombëtare në pikturë dhe skenografi. Në vitin 1991, atij iu dha titulli “Piktor i Popullit”.
Keni kohë që merreni me skenografinë e teatrit, në cilin vit e keni filluar karrierën tuaj si skenograf?
Karriera ime filloi në vitin 1961 me operën “Carmen” në skenën e Teatrit të Operas dhe Baletit, sepse në fillim kalova dy vjet në opera, pastaj më tërhoqi Teatri Kombëtar sepse në atë kohë ishte më i zhvilluar. Jam i lumtur që shkova në teatër sepse kishte një nivel kulturor që është i mirë për të gjithë. Kur shkon në një nivel kaq kulturor dhe letrar, shumë të pasur dhe shumë të sjellshëm me njëri-tjetrin, ndihesh mirë.
Kjo gjë për fat të keq sot ka një ftohtësi të caktuar. Atmosfera ka qenë gjithmonë teatrale pa u përzier në politikë; për mua ka qenë gjithmonë teatër. Teatri edhe me gjëra të thjeshta bëhet i bukur kur e do. Por për mua, vetë teatri duhet të gjallërohet dhe të bëjë aktivitet artistik të gjallë, që njerëzit të vijnë në skenë sa më shumë të jetë e mundur. Në të kaluarën publiku vinte tre ose katër herë për të parë një shfaqje, ndërsa sot vijnë në radhë.
Duhet të marrim parasysh se Tirana në atë kohë kishte 200 mijë banorë, ndërsa tani ka 1 milion, dhe kjo është skena dhe ky numër karrigesh. Pra, këtë të metë e gjen te vetë teatri dhe te askush tjetër. Nëse teatri do, zgjedh vepra të mira që janë me interes për publikun dhe jo të zgjedhë vepra që nuk janë me interes. Unë jam kundër zhargonit, kundër teatrit të rrugës — ai ekziston, le të ekzistojë — por këtu futja e zhargoneve dhe sidomos tendenca erotike vulgare e pakulturuar janë jashtë kësaj skene.
Si e kuptoni teatrin dhe këtë të parë nga sytë e një skenografisti që merret me skenën teatrore prej vitesh?
Teatri është art kolektiv. Shumë njerëz punojnë për të, duke filluar nga administrata e padukshme deri te punonjësi më i thjeshtë që është pas kuintave. Këta janë heronjtë e padukshëm që nuk janë të dukshëm, por pa ta shfaqja nuk bëhet.
Duke u nisur pikërisht nga koncepti i artit të vërtetë që përqafoj, unë gjithmonë mbështetem nga vepra që vihet në skenë. Për shembull, Shekspiri si një nga figurat e njohura është baza, megjithëse ajo që është në një vepër nuk është në një tjetër. Me krijuesit, duke filluar nga skenografi dhe autori, janë tre, sepse në përgjithësi autori nuk ekziston i vetëm.
Në atë kohë, komunikimi zhvillohet midis dy personave që e konceptojnë këtë shfaqje: regjisorit dhe skenografit. Thuhet se në teatër regjisori duhet të jetë kështu 100%, nga të cilat 50% duhet të jetë skenograf. Dhe e kundërta: skenografi duhet të jetë 100% skenograf dhe 50% regjisor. Lidhja organike është e domosdoshme për shfaqjen.
Si e shihni ndryshimin midis dy periudhave të ndryshme për sa i përket zhvillimit të teatrit në vend?
Tani gjykoj se vetëm në atë kohë kishte teatër dhe aktorë, regjisorë dhe skenografë. Përkundrazi, nga ana e kulturës deri te artizanati, sot ka më shumë rritje, pavarësisht se publiku sot është larguar më shumë nga skena e teatrit.
Ju thatë se sot publiku është larguar nga skena e teatrit. Pse ndodhi diçka e tillë?
Vetë teatri është fajtor për largimin e publikut, sepse nuk është një teatër me repertor, ku vetëm të hënave pushonte, ndërsa nga e marta deri të dielën kishte aktivitet të përditshëm dhe kjo e bënte publikun të lidhej, ai e dinte se çfarë ndodhte. Por sot, duke e lënë për një kohë të gjatë, ai nuk kujtohet për të.
Në atë kohë, teatri mbahej gjallë nga turnetë apo shfaqjet e shumta që jepte dhe njerëzit e kujtonin.
Le të kalojmë te shfaqja “Pamje nga Ura”, na tregoni diçka rreth konceptit të saj teatral?
Kjo për mua është një shfaqje e pastër. Koncepti është larguar nga ajo linjë emigracioni sepse konflikti nuk është ai. Konflikti është një dramë psikologjike familjare ku personazhi Eddie Carbone jepet në dy lloje. I pari, një burrë i ndershëm që ka sakrifikuar, dhe tjetri, një Ed me një temperament jugor që ka një lloj xhelozie të vetën që justifikohet në vepër.
Kjo është ndërtuar në një mënyrë të tillë që ky personazh, me xhelozi ballkanike dhe një temperament të tillë, e çon atë me logjikën se është e pranueshme, nuk është agresive siç ndodh tani për fat të keq në vendin tonë, ku ndodhin vrasje dhe gjëra që nuk justifikohen vetëm nga temperamenti.
Sigurisht, ata pendohen brenda një minute, por kjo ka një logjikë sepse ai sakrifikoi për këtë vajzë dhe xhelozia në fillim nuk është se ai e do atë vajzë, por sepse ai sakrifikoi për të, ai e ka atë si fëmijën e tij. Por kjo justifikohet sepse ai është një njeri i ndershëm dhe i pastër; ai jetoi pastër dhe nuk është ajo që mendohet sepse ai vret veten në fund.
Është një ndërtim shumë i bukur i regjisorit sepse dihet që në vepër Eddie vret Markon. Në vepër bie në sy karakteri i tij i mirë si personazh.
Ju jeni skenografi i saj. Si e ndërtuat dekorin e saj dhe cilat janë karakteristikat e saj të veçanta?
Ka një dekor të një natyre të veçantë. Është një nga ato dekore për të cilat thuhet se skenografia lind dhe vdes përsëri në shfaqje; kjo skenografi do të mbahet mend për këtë shfaqje.
Për sa i përket konceptit artistik, është me një gjuhë të thjeshtë konvencionale. Megjithëse vepra është realiste, kjo nuk do të thotë që konventa nuk është realiste. Konventa është kur përpiqesh ta shprehësh atë në një gjuhë sa më të thjeshtë të jetë e mundur, të mos ketë mbingarkesa.
Vepra teatrale është e ndarë në tre premisa, të cilat jam përpjekur t’i lidh si pjesë organike, jo në mënyrë që të qëndrojnë larg njëra-tjetrës. Ishte një ide që mund të ishte në rotacion, por krijoi një zbutje për ne, ndërsa këtu ngjarjet zhvillohen në sytë e publikut.
Unë jam për atë teatër ku ia demonstron gjithçka publikut të gjerë në një mënyrë të ndershme. Le ta shikojë ai që është dekor, që është një karrige. Teatri është më shumë se jeta sepse bën një sintezë të asaj që bën në jetë. Në jetë gjërat janë të zakonshme, ndërsa në teatër gjërat marrin një fuqi tjetër.
Pak ditë më parë u organizua festivali teatror “Teatri Rinor” dhe ju morët pjesë në disa prej tyre. Do të doja të dija mendimin tuaj se si u konceptuan këto shfaqje nga ana skenografike, duke pasur parasysh që ato janë vënë në skenë nga të rinj?
Në fakt nuk i kam ndjekur të gjitha shfaqjet, por mendoj se kemi vajza dhe djem të talentuar. Sigurisht, në kushtet e këtij festivali, mundësitë kanë qenë të vogla për t’u realizuar, aty ku ka një fond minimal, të gjithë komponentët e shfaqjes detyrohen të sillen rreth atij fondi.
Ata djem dhe vajza janë të talentuar dhe duhet të aktivizohen.
Si e shihni zhvillimin e skenografisë në teatër gjatë këtyre 17 viteve?
Skenografia në teatër nuk ka madhështinë që kanë skenat në koncertet festive. Por është shumë më e vështirë të merresh me të sepse ka shumë probleme që nuk janë aty.
Skenografia ka shkuar shumë mirë drejt një lloj konvente. Nëse është për publikun, 80% duhet të jetë realiste. I kam provuar dhe jam një skenograf i natyrës që pranoj konvencionin në teatër dhe skenografinë bashkëkohore, por mendimin e fshehur jo ekstravagant.
Dua të jetoj së bashku me trupën në mënyrë që të duket se kjo skenografi është një shpirt së bashku me autorin, regjisorin dhe aktorët.
Por kemi një problem që kemi pajisje të vjetra. Këtu janë të njëjtat mundësi të vjetra, asgjë nuk është shtuar, megjithëse përpiqemi të krijojmë me mundësitë që kemi. Në vendin tonë, koncepti bashkëkohor funksionon mirë, ndërsa niveli material nuk është ai që duhet të jetë.
Kur Profesor Agim Zajmi hedh një vështrim prapa, çfarë sheh në karrierën e tij?
Më vjen keq që kam bërë kaq shumë dizajne skenike sepse kanë kaluar mbi 300 shfaqje dhe më shumë, pa harruar që jam piktor i kavaletit dhe kam bërë të njëjtën gjë në pikturë.
Është një punë që e kam bërë me kënaqësi dhe e thashë këtë me humor sepse, për shembull, mbrëmë ishte inspektori dhe harrova që kam punuar dhe vetëm kur dëgjova që kam punuar, do të doja të kisha punuar më pak.
Ndoshta është më mirë që kam punuar kaq shumë sa nuk di si ta them këtë. Por nuk po them që po iki sepse nuk dihet, por jam në një fazë ku duhet të kthehem më shumë te arti individual i pikturës sepse është një art i pavarur.
Këtu, kur vjen një moshë në teatër, ka edhe lodhje me njerëzit për të bërë gjëra që të ndodhin.
Për humor, po e mbyll këtë bisedë ku i thosha Pirro Manit se kam punuar me të në të gjitha shfaqjet së bashku. Kur isha i ri, hyra në skenë, ishte bosh dhe kisha frikë. Kisha frikë çfarë do të bëja për këtë, sepse ajo duhej të transformohej për t’u shfaqur ndryshe nga sa shihej. Tani, duke hequr këtë modesti, kur hyj në skenë, ajo ka frikë nga unë.
Referencë: Tirana Observer — 2009
Për më shumë informacion mbi veprat e disponueshme të Agim Zajmit, ju lutemi na kontaktoni.
